What's in a name ?
Met dank aan Dr Jacky Boivin (Cardiff University, UK), vertaald en aangepast door Tineke Vanhaecke (psychologe)
Steriel (1), infertiel, onvruchtbaar zijn slechts enkele van de woorden die worden gebruikt om te verwijzen naar mensen met moeilijkheden bij vruchtbaarheid. Is het belangrijk wat voor woord we gebruiken? Wat betekenen deze woorden voor jou?
Als ik denk aan “steriel”, denk ik aan koud, klinisch en onaangenaam. “Infertiel” en “onvruchtbaar” lijken vriendelijkere woorden. Alhoewel, de voorzetsels “in” en “on” voor “fertiel” en “vruchtbaarheid” maken het des te pijnlijker. Het doet me denken aan incompetentie, iets niet kunnen. Dus woorden maken wel degelijk een verschil, maar maakt het ook een verschil in het gedrag van mensen die met deze problemen worden geconfronteerd?
Sommige woorden die gebruikt worden in reproductieve geneeskunde benoemen mensen (vb: dit koppel is onvruchtbaar), terwijl anderen de problemen waarmee mensen worden geconfronteerd benoemen (vb: dit koppel heeft vruchtbaarheidsproblemen).
Een groot verschil
Vanuit een psychologisch standpunt is dit een groot verschil. Als je een ‘steriele man’ bent, of een ‘onvruchtbare vrouw’ is dat een alles bepalend label, het adjectief verwijst naar jou als persoon, niet enkel naar geblokkeerde eileiders, een vreemde hormonenhuishouding of een mindere spermakwaliteit. Deze manier van labelen lijkt van een persoon iemand te maken met minder mogelijkheden, met een kleinere horizon, of zelfs erger, maakt iemand minder compleet. En hier kan een probleem schuilen omdat mensen die vrezen een vruchtbaarheidsprobleem te hebben, minder snel in actie zullen schieten, omdat ze vrezen dat het een invloed zal hebben op wie ze zijn, hoe ze denken en voelen, en hoe andere mensen over hen zouden kunnen denken.
Labeling
Inderdaad, eens iemand een label opgeplakt krijgt, begint men zich hiernaar te gedragen op een manier waarop men dit label zelf interpreteert. Als je het gevoel hebt dat je incompetent bent als ‘steriele vrouw’, zal je ook meer aandacht geven aan de aspecten in je gedrag die dit label bevestigen. Met andere woorden, het label zorgt ervoor dat je de gevoelens van incompetentie rond vruchtbaarheid gaat veralgemenen naar al je andere mogelijkheden, waardoor je jezelf begint te zien als een incapabel persoon op verschillende vlakken. Als je mensen labelt in plaats van problemen zal dit ook een effect hebben op de manier waarop andere mensen op jou reageren. Omdat het label aan je plakt, kunnen mensen bedenkingen beginnen maken over wat je kan en niet kan, zelfs als het gaat over iets wat niets te maken heeft met het vruchtbaarheidsprobleem. Je neemt het label dus persoonlijk en zo zullen ook anderen rondom dat doen.
Een probleem kan je oplossen
Als het label een verschil maakt en het heeft effect op andere mensen, waarom dan niet het probleem labelen en niet de persoon? Is een ‘steriele man’ hetzelfde als een ‘man met vruchtbaarheidsproblemen’? Wat betekent het woord ‘probleem’ voor jou? Het doet mij denken aan een obstakel, een hindernis, een last,… en deze woorden geven me het gevoel dit probleem te willen oplossen. ‘Probleem’ is een bekend woord, een woord dat we regelmatig tegenkomen, op het werk, in onze relaties, aan het postkantoor,… We weten raad met problemen, we hebben manieren om hiermee om te gaan, we hebben er ervaring mee dat ze kunnen worden opgelost. ‘Probleem’ lokt actie uit, een uitdaging. Maar nog belangrijker, vruchtbaarheidsproblemen als label zal je horizon niet vernauwen, maken mensen niet minder compleet. Het is een toevoeging aan de complexiteit van je persoon: ‘Ik ben + een vruchtbaarheidprobleem’. Of het probleem er nu is of niet, ‘Ik ben’ blijft intact.
Woorden zijn belangrijk
Het is juist omdat woorden belangrijk zijn dat organisaties zoals De Verdwaalde Ooievaar, zich engageren om de problemen te benoemen en niet mensen. Dit ook om een bewustmaking bij de algemene bevolking tot stand te kunnen brengen. Als je het label verandert zal het makkelijker zijn voor mensen om op zoek te gaan naar oplossingen voor hun vruchtbaarheidsproblemen.
(1) “steriel” wordt in het Nederlands minder gebruikt in een vruchtbaarheidscontext. In het Frans of Engels is dat woord wel gangbaar.