Opiniestuk leeftijdslimiet

Door Liesbet Lauwereys, educatief medewerker, De Maakbare Mens vzw.

In een ziekenhuis in Boekarest is de 66-jarige Adriana Iliescu moeder geworden van een dochter. De vrouw besloot na een drukke carrière als universiteitsdocente een vruchtbaarheidsbehandeling te ondergaan om haar vurige kinderwens alsnog te vervullen.

Na een langdurige hormoonbehandeling die de menopauze uitstelde en kunstmatige inseminatie met donorsperma werd ze zwanger van een meisjesdrieling. Volgens de artsen is het de eerste keer dat een vrouw op zo een hoge leeftijd nog moeder wordt, een primeur die in Roemenië en de rest van de wereld vragen oproept.

Voor de meeste vrouwen is een zwangerschap na 60-jarige leeftijd biologisch onmogelijk geworden. Het verhaal van Adriana Iliescu toont aan dat ontwikkelingen in de reproductieve geneeskunde het mogelijk maken deze grens te overschrijden.

De vraag werpt zich dan ook op of een leeftijdslimiet op vruchtbaarheidsbehandelingen nodig is en indien dit zo is welke leeftijd dan een aanvaardbare grens vormt.

In België heeft de werkgroep bio-ethiek van de Senaat, naar aanleiding van deze gebeurtenis, besloten de leeftijd van wensouders toe te voegen aan een nieuw wetsvoorstel met betrekking tot medisch begeleide voortplanting. Een aantal bedenkingen verdienen onze aandacht.

Medische risico’s ?

Men kan zich vooreerst afvragen of een vruchtbaarheidsbehandeling en een bevalling op deze gevorderde leeftijd bijkomende medische risico’s inhouden voor moeder en kind. Artsen die het onaanvaardbaar vinden dat deze vrouw, in acht genomen haar leeftijd, nog een vruchtbaarheidsbehandeling heeft gekregen, verwijzen steevast naar de risico’s die verbonden zijn aan een zwangerschap en bevalling op hogere leeftijd, zowel voor de moeder als voor het kind.

Een vrouw die een gezin wil stichten, krijgt in normale omstandigheden van haar arts het advies dit vóór 35-jarige leeftijd te doen om zo onnodige risico’s te vermijden. Een zwangerschap op 66-jarige leeftijd moet voorlopig dan ook beschouwd worden als een extreem voorbeeld van een risicozwangerschap. Ook bij mevrouw Iliescu is niet alles van een leien dakje gelopen. Na 9 weken zwangerschap is één van de drie foetussen afgestorven. Een tweede kindje overleed na 32 weken in de baarmoeder waarna besloten werd het andere meisje ondanks haar veel te lage geboortegewicht door middel van een keizersnede prematuur ter wereld te brengen.

De behandelende arts van Adriana Iliescu ontkent dat de problemen die deze vrouw gehad heeft iets te maken hebben met haar hoge leeftijd en beschouwt het experiment als geslaagd.

Psychosociaal welzijn van het kind

Zelfs als in de toekomst blijkt dat een zwangerschap op hogere leeftijd geen extra gevaren inhoudt voor moeder en kind, dan nog kan men zich de vraag stellen tot welke leeftijd het aanvaardbaar is kinderen ter wereld te brengen. Men moet immers ook stilstaan bij het psychosociaal welzijn van het kind.

Voorstanders van een leeftijdslimiet op vruchtbaarheidsbehandelingen vragen zich af hoelang de 66-jarige vrouw nog voor haar kind zal kunnen zorgen. Wat betekent het voor de ontwikkeling van een kind om op te groeien bij een oudere moeder en zal dit kind niet te snel ouderloos achterblijven?

Niemand kan echter met zekerheid voorspellen of men een goede ouder zal zijn, ongeacht of men nu oud of jong is. Veel mensen moeten de zorg voor hun kinderen gedeeltelijk uitbesteden aan anderen en veel grootouders nemen zonder problemen de zorg voor hun kleinkinderen op zich. Daarenboven moeten we ons ervan bewust zijn dat ook jonge ouders door ziekte of ongeluk getroffen kunnen worden waardoor een kind op jonge leeftijd één van zijn ouders of beide verliest.

Een belangrijk verschilpunt met de situatie van mevrouw Iliescu is dat zij haar kind ter wereld heeft gebracht wetende dat de zorg voor haar kind binnen enkele jaren waarschijnlijk te zwaar zal worden en dat de kans groot is dat zij niet actief betrokken zal zijn bij de opvoeding.

Behandeling toestaan ?

We kunnen ons afvragen waarom zij op 66-jarige leeftijd nog een kind wenst en of elke wens wel ingewilligd moet worden. Van ouders wordt verwacht dat zij voor hun kinderen kunnen zorgen. Bij mensen die beroep moeten doen op medische hulp om hun kinderwens te vervullen, kan men vooraf aandacht besteden aan de vraag of deze ouders die verantwoordelijkheid wel kunnen dragen. Bij mensen die op conventionele wijze kinderen krijgen, bestaat deze mogelijkheid niet.

In Groot-Brittannië buigt men zich op dit moment over de vraag met welke factoren men rekening moet houden bij de afhandeling van een aanvraag voor een vruchtbaarheidsbehandeling. Mag men enkel de medische risico’s verbonden aan de zwangerschap in acht nemen of mag men zich ook laten leiden door factoren waarvan men meent dat ze het welzijn van het kindje kunnen beïnvloeden. Men denkt hierbij aan de leeftijd van de wensouders of hun medische voorgeschiedenis, bijvoorbeeld als de moeder kanker gehad heeft en er een reële kans op hervallen bestaat.

Belang van het kind

Wij zijn niet tegen het gebruik van technieken zoals kunstmatige inseminatie en in-vitrofertilisatie, integendeel. Bij de vraag wat aanvaardbaar is en wat niet, stellen we het belang van het kind centraal. Er is een zekere garantie nodig dat het kind een gezonde en stabiele opvoeding krijgt. Een gezonde 35-jarige vrouw kan deze garantie bieden, een 20-jarig drugsverslaafd meisje niet. In bepaalde gevallen kan de situatie waarin een kind zou terechtkomen ver van ideaal zijn.

Dit debat zal in de toekomst grondig moeten gevoerd worden. Kan je oudere vrouwen verbieden een kind te krijgen? Als je een maximumgrens wil bepalen voor de leeftijd van de moeder, moet hetzelfde dan gebeuren voor de vader? Wat als je een vrouw op basis van haar leeftijd wil verbieden een kind te krijgen en alleenstaande moeders of homokoppels niet? Leeftijd of seksuele voorkeur zijn op zichzelf moreel niet relevant. Wat vanuit een ethisch standpunt wel belangrijk is, is het welzijn van het kind.

Niemand kan echter met zekerheid voorspellen of men een goede ouder zal zijn, ongeacht of men nu oud of jong is. Een belangrijk verschilpunt met de situatie van mevrouw Iliescu is dat zij haar kind ter wereld heeft gebracht wetende dat de zorg voor haar kind binnen enkele jaren waarschijnlijk te zwaar zal worden en dat de kans groot is dat zij niet actief betrokken zal zijn bij de opvoeding.