Ovarieel Hyperstimulatie Syndroom (OHSS)

Het Ovarieel Hyperstimulatie Syndroom (OHSS) of “overstimulatie van de eierstokken” is een niet veel voorkomend maar zeer belangrijk probleem dat voorkomt bij vruchtbaarheidbehandelingen waarbij men door middel van hormonen de eierstokken stimuleert.

Door de hormonale behandeling rijpen er meerdere eicellen tegelijk waardoor de eierstokken abnormaal vergroten.

Wanneer de stimulatie te ver gaat zullen de eierstokken zodanig opzwellen dat de bloedvaten in de eierstokken beschadigd geraken. Daardoor worden ze doorlaatbaar en er lekken vocht, eiwitten en elektrolyten uit de bloedbaan in de buikholte. Door het lekken van dat vocht uit de bloedbaan geraakt het bloed in de bloedbaan ingedikt. Hierdoor wordt het bloed stroperig. Er kunnen sneller stolsels ontstaan en doordat het bloed niet meer vlot door de bloedvaten stroomt, kan bijvoorbeeld in de meest ernstige situaties de doorbloeding van de vitale lichaamsorganen zoals de nieren in het gedrang komen.

Hoeveel eicellen er zullen rijpen is niet op voorhand te voorspellen. Het hangt enerzijds af van het type en dosering van de hormonen maar ook van hoe jouw eierstokken op die hormonen gaan reageren.

Vroege en late OHSS

Een bijkomende factor die een OHSS kan doen ontstaan is het hormoon hCG.
HCG wordt bij een IVF of ICSI behandeling vaak gegeven onder de vorm van Pregnyl® of Ovitrelle®. Het voltooit de rijping van de eicellen, maar stimuleert tegelijk opnieuw de eierstokken. Dit is de oorzaak van een vroeg OHSS en gebeurt ongeveer 3-7 dagen na de hCG-injectie.
De late vorm van overstimulatie vindt plaats ongeveer 12-17 dagen na de hCG-injectie. Wanneer de vrouw door de behandeling zwanger is, zal het embryo van bij de inplanting in het baarmoederslijmsvlies hCG produceren. Dit zal evengoed de eierstokken stimuleren waardoor men meer kans maakt op OHSS.

Bij wie komt het OHSS voor?

Het is helaas niet te voorspellen bij wie deze klachten zullen optreden.
Het kan voorkomen bij iedere vrouw bij wie hormonen worden toegediend om de eierstokken te stimuleren.
Het risico is wel groter:

Als het om een IVF of ICSI behandeling gaat en komt uiterst zelden voor bij ovulatie-inductie.
als je jong bent (<35j)
als je slank bent
bij vrouwen met PCOS (polycystisch ovarieel syndroom)
als je het OHSS al eens hebt gehad
wanneer er een groter aantal rijpende eicellen zijn
bij overmatige reactie van de eierstokken (te zien op echografie)
bij een snelle stijging van het hormoon oestrogeen

indien je zwanger bent (dan is de kans op OHSS vier keer groter)

Klachtenpatroon

Het klachtenpatroon hangt sterk af van de ernst van de overstimulatie.
De meeste gevallen van ovarieel hyperstimulatiesyndroom zijn niet gevaarlijk en de klachten verdwijnen ook vanzelf.

De symptomen beperken dan zich meestal tot een gezwollen en opgespannen buik, pijn in de onderbuik, misselijkheid en diarree.
Deze milde vorm komt bij 5 tot 10% van de vrouwen voor die door hormonale stimulatie zijn behandeld.

In de zeldzame, meer ernstige gevallen heeft men last van ernstige buikpijn, braken, verminderd plassen, een sterke gewichtstoename, een versneld hartritme of ademhalingsmoeilijkheden.
Deze vorm komt voor bij minder dan 0.5% van de hormoongestimuleerde cycli.
Dit komt gelukkig zeer zelden voor maar kan levensbedriegend zijn.

Behandeling

De behandeling zal afhangen van de ernst van de symptomen.
Bij de meest voorkomende vorm met lichte tot matige pijn in de onderbuik en misselijkheid raadt men het volgende aan:

Rusten
Voldoende drinken: niet bruisende dranken rijk aan elektrolyten (sportdranken) of vruchtensappen
Een eiwitrijke voeding (vlees, vis, kaas, ...)
Weeg jezelf elke ochtend
Let op hoeveel je plast en de kleur van je urine

Eventueel een pijnstiller op basis van paracetamol en/of meclozine tegen misselijkheid en braken

Indien je last hebt van de volgende symptomen moet je contact opnemen met je fertiliteitcentrum:

duizeligheid
heel erge (toenemende) buikpijn
braken
gewichtstoename van meer dan 2.5kg (vanaf de eerste hCG toediening voor de eisprong of pick-up) of een gewichtstoename van meer dan 1kg op 1 dag
bemoeilijkte ademhaling

verminderd urineren

Een opname in het ziekenhuis kan dan noodzakelijk zijn. Daar zal de behandeling vooral bestaan uit het toedienen van vocht, eiwitten en eventueel medicatie via een infuus.
Als je twijfelt kan je altijd aan je huisarts vragen om via een bloedonderzoek de dikte van je bloed (hematocriet) te bepalen. Als die hoger is dan 45% wordt je best opgenomen.