Opiniestuk wetsontwerp 21 juni 2006

Door Liesbet Lauwereys, educatief medewerker bij De Maakbare Mens vzw.

De wet over medisch begeleide voortplanting is – zo goed als – een feit. En ze mag er zijn. Verschillende vruchtbaarheidsbehandelingen en alle moeilijkheden die daarbij kunnen opduiken, zijn samengebracht in één wet. Die volledigheid maakt de nieuwe Belgische wet een voorbeeld voor vele andere landen.

Wat wordt geregeld ?

Naast kunstmatige inseminatie en in-vitrofertilisatie wordt ook pre-implantatie genetische diagnose geregeld. Tegen de oorspronkelijke bedoelingen in besteedt de wet geen aandacht aan draagmoederschap. Jammer, maar de meningen over draagmoederschap zijn sterk verdeeld en men wilde in geen geval de rest van de wet op de helling zetten. Het belang van een degelijke wet hierover is ons allen nochtans duidelijk geworden na de aanslepende problemen met baby D.

Uitgangspunt

Het uitgangspunt van de wet is dat er een overeenkomst wordt opgesteld tussen de wensouders en het fertiliteitscentrum. Die overeenkomst vermeldt naast identiteitsgegevens bijvoorbeeld wat zal gebeuren met boventallige embryo’s of gameten (ei- en zaadcellen). De wensouders kunnen kiezen voor bewaring met het oog op een volgende behandeling, voor donatie aan een ander koppel, voor gebruik bij wetenschappelijk onderzoek of voor vernietiging.

Ook wat te doen in geval van scheiding, beslissingsonbekwaamheid of overlijden van een van de partners wordt in de overeenkomst geregeld. Enkele weken geleden waren er op dat vlak nog problemen toen een Belgische vrouw de embryo’s die ze samen met haar echtgenoot had laten invriezen, wilde doneren nu haar man overleden was. Dat bleek niet mogelijk zonder de handtekening van haar man. De embryo’s worden nu noodgedwongen vernietigd.

Post mortem implantatie van een embryo is voortaan toegestaan, maar er zijn wel tijdsbepalingen vastgelegd. Dit mag op zijn vroegst zes maanden na het overlijden van de partner gebeuren en uiterlijk twee jaar later. Daarmee wil men overhaaste beslissingen tijdens het rouwproces vermijden. In de praktijk komt het voor dat weduwen kort na het overlijden om implantatie vragen, maar dat plan laten varen als ze er rustiger over nadenken.

Anoniem

Wat donatie van embryo’s en gameten betreft, zijn er twee kernpunten. Dit mag in geen geval tegen betaling gebeuren en donatie blijft volledig anoniem. De anonimiteit van donoren werd onlangs nochtans ter discussie gesteld. De vraag is hoe sterk het recht van een kind weegt om zijn afkomst te kennen. En in welke mate kinderen eronder lijden als ze niet weten wie hun genetische vader of moeder is. Een opheffing van de anonimiteit wekt echter terecht de vrees dat het aantal donoren verder zal afnemen. In Groot-Brittannië is de anonimiteit niet meer verzekerd, met een sterke daling van het aantal donoren tot gevolg. In uitzonderlijke gevallen mogen gameten bij minderjarigen worden weggenomen en bewaard. Bijvoorbeeld wanneer een meisje een agressieve kankerbehandeling moet ondergaan.

Leeftijd

Er is ook een leeftijdsgrens vastgesteld voor vrouwen. In Roemenië werd vorig jaar een 67-jarige vrouw moeder na een vruchtbaarheidsbehandeling en onlangs meldde de krant nog dat in Groot-Brittannië een 63-jarige vrouw binnenkort bevalt. Deze verhalen doen niet alleen vragen rijzen over de medische risico’s voor moeder en kind bij een zwangerschap op gevorderde leeftijd, maar ook over het psychologisch welzijn van het kind. In België mag een vrouw voortaan maximaal 45 jaar zijn wanneer ze eicellen laat wegnemen voor in vitrofertilisatie. Bewaarde embryo’s mogen nog tot op 47-jarige leeftijd worden terg geplaatst. De leeftijdsgrens geldt niet voor mannen omdat men wil vermijden dat jonge vrouwen die een relatie hebben met een oudere man op die manier uitgesloten worden.

Saviour baby

Het redden van een ziek broertje of zusje is nu een geldige reden om een beroep te doen op pre-implantatie genetische diagnose. Daarmee is het maken van een saviour baby, via embryoselectie een baby krijgen die een geschikte donor is voor het zieke kindje, meteen wettelijk geregeld. België was een van de eerste landen waar deze techniek toegepast werd en speelt nu ook met de wettelijke regeling een pioniersrol.

7 juni 2006, Copyright © De TIJD